Lược sử hình thành và phát triển
- Năm 1683 (có nguồn ghi 1695): Thiền sư Tử Dung Minh Hoằng (gốc Trung Quốc) khai sơn trên ngon đồi Hoàng Long, dựng tịnh thất tranh tre, đặt tên Ấn Tôn Tự.
- Năm 1702: Thiền sư Liễu Quán đến chùa Ấn Tông cầu học pháp “Tam thiền” với Hòa thượng Tử Dung, đặt nền móng cho dòng thiền Liễu Quán sau này.
- Năm 1839: Vua Minh Mạng ban sắc chuẩn cho nhà sư Nguyễn Văn Nghĩa ở chùa Ấn Tôn (Từ Đàm) về làm trụ trì chùa Thiên Mụ.
- Năm 1841: Vua Thiệu Trị đổi tên chùa từ Ấn Tôn thành Từ Đàm.
- Năm 1932: Tổ Giác Tiên cùng cư sĩ Lê Đình Thám thành lập Hội An Nam Phật học và chọn chùa Từ Đàm làm hội quán của Hội.
- Năm 1935: Bác sĩ Lê Đình Thám và Quốc sư Phước Huệ diễn giảng Phật pháp trong Đại lễ Phật Đản quy mô lớn tổ chức tại Từ Đàm, gây tiếng vang trên toàn quốc.
- Năm 1936: Cư sĩ Nguyễn Khoa Toàn trực tiếp trông coi phần mỹ thuật và thực hiện đúc tượng Phật trong đợt trùng tu để chùa xứng đáng làm trụ sở Phật giáo miền Trung.
- Năm 1938: Các đại biểu của Hội Phật giáo Trung kỳ tổ chức Đại hội Phật giáo lớn tại Từ Đàm với sự tham dự của hàng ngàn hội viên. Cùng năm, Hội An Nam Phật học cho thiết kế lại kiến trúc, xây thêm thiền đường, cổng chùa, nhà tăng xá, nhà bếp, nhà khách, giảng đường và văn phòng.
- Năm 1939: Hòa thượng Đôn Hậu được giao đặc trách đào tạo tại Ni trường chùa Từ Đàm, cơ sở giáo dục Ni chúng đầu tiên được hình thành trong cả nước.
- Năm 1944 Trong mùa Phật Đản, Gia đình Phật Hóa Phổ, một tổ chức giáo dục thanh thiếu niên Phật giáo, ra đời tại đây.
- Năm 1947: Hòa thượng Thích Thiện Siêu được Giáo hội cử về làm trụ trì Tổ đình Từ Đàm, bắt đầu sự nghiệp giảng dạy cho Tăng Ni tại đây.
- Năm 1951: Hội nghị thành lập Hội Phật giáo Việt Nam (thống nhất Phật giáo 3 miền) tổ chức tại chùa, gồm 51 đại biểu của 6 tập đoàn Tăng già và cư sĩ. Hội chủ là Hòa thượng Tịnh Khiết, Thượng tọa Trí Hải là Phó hội chủ. Thượng tọa Tố Liên là Ủy viên nghi lễ, được ủy quyền ký gia nhập Hội Phật giáo Thế giới.
- Năm 1957: Các vị đại biểu Hội Việt Nam Phật học họp tại Từ Đàm đã đánh điện phản đối chính quyền việc loại bỏ ngày lễ Phật Đản ra khỏi danh sách các ngày lễ chính thức.
- Năm 1963: Hòa thượng Thích Trí Quang cùng các bậc tôn túc lãnh đạo Tăng Ni, Phật tử tại Từ Đàm tuyệt thực và đấu tranh đòi tự do tín ngưỡng, bình đẳng tôn giáo.
- Ngày 6, 7/5/1963: Lãnh đạo Tổng hội Phật giáo Việt Nam Miền Trung họp khẩn tại chùa để phản đối Công điện 5159 (cấm treo cờ tôn giáo nơi công cộng). Thượng tọa Trí Quang soạn 3 văn bản phản đối gửi Hội Phật giáo Thế giới, chính quyền Ngô Đình Diệm, Tổng hội Phật giáo Việt Nam.
- Ngày 8/5/1963: Cuộc rước Phật từ Chùa Diệu Đế lên chùa Từ Đàm làm lễ Phật Đản chính thức, mang khẩu hiệu đòi bình đẳng tôn giáo.
- Ngày 10/5/1963: Tăng Ni, Phật tử ra Tuyên ngôn 5 nguyện vọng tại chùa, đòi chính quyền Ngô Đình Diệm thu hồi Công điện 5159 và chấm dứt kỳ thị Phật giáo.
- Ngày 16/8/1963: Hòa thượng Tiêu Diêu thực hiện đại nguyện tự thiêu ngay tại sân chùa Từ Đàm để bảo vệ đạo pháp trước chính sách đàn áp của chính quyền.
- Ngày 20/8/1963: Khoảng 5.000 Phật tử (gồm một số lượng đáng kể thành viên Gia đình Phật tử và Hướng Đạo Sinh) đã túc trực ngày đêm để bảo vệ chùa Từ Đàm trong cuộc tấn công đánh úp của quân đội và cảnh sát.
- Đêm 20 rạng 21/8/1963: Thượng tọa Thích Tiêu Diêu (thế danh Đoàn Mễ) tự thiêu tại chùa Từ Đàm, cùng thời điểm chính quyền Diệm ban hành thiết quân luật và tấn công chùa chiền toàn quốc (“chiến dịch nước lũ”).
- Năm 1965: Cổng tam quan chùa được xây dựng.
- Năm 1980: Hòa thượng Thích Trí Thủ cùng Ban Vận động thống nhất Phật giáo Việt Nam tổ chức lễ ra mắt tại giảng đường chùa Từ Đàm, nhận được sự đồng thuận của đông đảo Tăng Ni và Phật tử cố đô.
- Năm 1981: Chùa Từ Đàm trở thành 1 trong 3 trung tâm vận động thống nhất Phật giáo Việt Nam (dẫn đến thành lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam).
- Năm 2001: Hòa thượng thich-thien-sieu chứng minh Lễ kỷ niệm 50 năm thành lập Gia đình Phật tử Việt Nam được tổ chức trọng thể tại Tổ đình Từ Đàm
- Năm 2006: Chùa được trùng tu, sửa chữa mở rộng thêm một lần nữa.
- Hiện nay chùa là trụ sở Văn phòng Ban Trị sự Phật giáo thành phố Huế.
Tư liệu tham khảo
- 50 năm chấn hưng Phật giáo Việt Nam. HT Thiện Hoa
- Tiểu sử danh tăng Việt Nam Tập 1, 2, 3. HT Thích Đồng Bổn
- Việt Nam Phật giáo sử luận. Nguyễn Lang
- Phong trào chấn hưng Phật giáo tại miền Trung 1932 1951
- https://tapchinghiencuuphathoc.vn/to-dinh-tu-dam-voi-phat-giao-xu-hue-qua-cac-giai-doan-lich-su.html
- https://tourhue.vn/chua-tu-dam-hue
- http://khoahocchinhtri.hcma.vn
- https://huetourism.gov.vn/chua-tu-dam-co-kinh-giua-long-co-do
