Năm 1964: Tổng hội Phật giáo Việt Nam đã đứng ra triệu tập 11 hệ phái Phật giáo để thành lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất. Hiến chương Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất được chính quyền Sài Gòn thời bấy giờ công nhận bởi sắc luật số 14/5 ngày 4/1/1964 và được tổ chức quỹ bảo trợ Mỹ kiến thiết lại Việt Nam Quốc tự, xây dựng Trường Đại học Vạn Hạnh, trợ cấp cho nhiều Tăng, Ni, Phật tử sang Mỹ du học.
Ngày 13/3, Viện Cao đẳng Phật học Sài Gòn chính thức thành lập. Hòa thượng Thích Trí Thủ được cử làm Viện trưởng, Hòa thượng Thích Minh Châu làm Phó Viện trưởng và Hòa thượng Thích Thiên Ân làm Giáo thọ trưởng.
Trụ sở ban đầu mượn tại chùa Pháp Hội, sau đó có hai lớp giảng dạy tại Chùa Xá Lợi.
Viện bắt đầu các hoạt động truyền thông và học thuật, chủ trương xuất bản các tập san như “Tin Phật” và “Bát Nhã” để hỗ trợ công tác hoằng pháp.
Năm 1965, được sự cho phép của Bộ Giáo dục, Trường mở thêm Phân khoa Văn học và Khoa học Nhân văn (Văn khoa), Hòa thượng Minh Châu được cử giữ chức Khoa trưởng, sau đó mời Hòa thượng Thích Thiên Ân đảm trách. Cuối năm, Giáo hội quyết định đổi tên Viện Cao đẳng Phật học thành Viện đại học Vạn Hạnh và xây dựng cơ sở mới tại số 222 Trương Minh Giảng.
Thông tin thêm
Có nhiều nguồn ghi nhận Hòa thượng Thích Nhất Hạnh đã đồng hành trong quá trình thành lập Trường cao đẳng, nhưng hiện chúng tôi chưa tìm thấy tư liệu nào ghi thật cụ thể vai trò của thầy. Chỉ biết rằng trước đó thầy đã đi đầu trong việc học ở Đại học Văn khoa Sài Gòn, như một tu sĩ tiên phong trong việc học văn bằng ngoại điển chính quy.
Nhân sự nổi bật
Thiền Sư Thích Nhất Hạnh. Vai trò: Thành viên sáng lập, Giảng viên. Lĩnh vực Phật giáo học, Triết lý Phật giáo.
Triết gia Phạm Công Thiện: Giảng viên (từ 1964), Chủ trì soạn chương trình giáo dục (1966-1968). Ông đã soạn tất cả chương trình giảng dạy cho tất cả phân khoa Viện Đại học Vạn Hạnh (1966-1968). Lĩnh vực: Triết Đông, Tây, Phật giáo.
Linh mục Lương Kim Định
Vũ Văn Mẫu. Lĩnh vực: Khoa học xã hội
Minh Đức Hoài Trinh - Nhà Văn. Lĩnh vực: Văn học, Khoa học nhân văn
Tôn Thất Thiện. Lĩnh vực: Khoa học xã hội, Khoa học ứng dụng
Bửu Lịch. Lĩnh vực: Khoa học xã hội
Nguyễn Xuân Lại. Lĩnh vực: Khoa học ứng dụng
Ngô Trọng Anh. Lĩnh vực: Khoa học xã hội
Tuệ Sĩ . Lĩnh vực: Phật giáo học, Tu học
Lê Mạnh Thát. Lĩnh vực: Phật giáo học, Triết học
Dương Thiệu Tông
Lê Tôn Nghiêm
Vũ Khắc Khoan
Tham khảo
“Tiểu sử danh tăng Việt Nam tập 3 (Mục về Hòa thượng Thích Minh Châu, các trang 931-946; mục về Hòa thượng Thích Nhất Hạnh, trang 859-860).
“Tiểu sử danh tăng Việt Nam tập 2” (Mục về Hòa thượng Thích Thiên Ân, các trang 169-170).
“Lịch sử hình thành Giáo hội Phật giáo cổ truyền Việt Nam…” (Phần liên quan đến sự phát triển của Phật giáo sau năm 1963).