Sư cô Chân Không

Sư cô Chân Không (sinh năm 1938) không chỉ là một đệ tử lớn mà còn được xem là “cánh tay phải”, là người đồng hành không mệt mỏi của Thiền sư Thích Nhất Hạnh trong suốt hơn 50 năm. Tên khai sinh của Sư cô là Cao Ngọc Phượng, và là một trong sáu người đầu tiên được thụ giới vào Dòng tu Tiếp Hiện do Thiền sư sáng lập. Trong hồi ký sư cô có nhắc đến việc Giáo sư Phạm Hoàng Hộ đã động viên để cô không tự thiêu trong năm 1963 mà thay vào đó là giúp cô nhanh chóng được sang Pháp để bảo vệ luận án tiến sĩ Sư cô có quyết định sẽ cạo đầu và dâng bộ tóc cho ông Cuộc đảo chính Ngô Đình Diệmđể xin ông tha cho những người bị bắt bớ cầm tù. Việc cạo đầu trong năm 1963 là một việc được nhiều trí thức thực hiện để phản đối sự đàn áp Phật giáo, trong đó có ông Vũ Văn Mẫu cũng đã xuống tóc Sư cô xuất thân từ 1 gia đình khá giả và có từ tâm, các thành viên gia đình như cô Chín, chú Bảy đều tích cực giúp người nghèo và các họ hàng đều có hảo tâm. Sư cô cũng lựa chọn phương thức làm việc thiện này làm đầu, không phải trường phái tu hành kinh viện, dĩ nhiên, thời điểm đó việc người nữ tu hành kinh viện không thường thấy. Trích “Ngày gặp Thầy”: Tôi thích giúp người nghèo, thích đi đến các xóm nghèo giúp trẻ em đừng ăn cắp, móc túi. Thầy Thanh Từ dạy tôi rằng làm chuyện từ thiện như thế sẽ có phước đức về tài chánh, kiếp sau được sinh làm con gái nhà giàu, hay công chúa. Ni sư Vĩnh Bửu nói phụ nữ cần tái sinh thành người nam mới thành Phật được. Tôi nghi là Phật không tuyên bố như thế.

Bài giảng đầu tiên tôi nghe từ thầy Nhất Hạnh vào ngày 15 tháng 11 năm 1961. Bài giảng xoáy tận tâm can tôi. Đúng là thứ đạo Bụt tôi chờ đợi. Ước muốn đi tu và làm nhiều thứ giúp dân nghèo sống dậy mãnh liệt trong tôi. Tôi xin Thầy đỡ đầu chúng tôi nếu tôi lập ni viện mới, theo lối không cần phải chờ kiếp sau sinh ra làm đàn ông mới giúp người nghèo khổ, không cần kiếp sau sinh ra trong các gia đình giàu sang mới thành Phật để giúp vô số người. Thầy nói nếu tôi hứa giúp các chị em làm ni viện tu kiểu đó thì Thầy hứa sẽ làm Thầy xuất gia cho chúng tôi.

Thầy đi Hoa Kỳ năm 1961, tôi vẫn tiếp tục chương trình giúp người nghèo với gần 70 người tham dự, như các em Cao Ngọc Thanh, Nguyễn Thị Trà Mi, Công tằng Tôn Nữ Phùng Thăng, Nguyễn Thị Đoan Trang, Phạm Văn Minh,…” ⇒ như vậy, giáo lý truyền thống vốn mang tính trọng nam khinh nữ, không tích cực xắng tay vào việc đời không đáp ứng được mong muốn của sư cô cho đến khi cô gặp thầy Nhất Hạnh Cô nhắc đến việc nghe thầy

Dưới đây là những vai trò then chốt của Sư cô Chân Không trong sự nghiệp của Thiền sư Nhất Hạnh và sự phát triển của Đạo tràng Làng Mai:

1. Người hiện thực hóa “Phật giáo Dấn thân”

Nếu Thiền sư Thích Nhất Hạnh là người đưa ra tư tưởng và triết lý, thì Sư cô Chân Không là người trực tiếp hành động.

Thành lập Trường Thanh niên Phụng sự Xã hội (SYSS): Trong những năm chiến tranh tại Việt Nam, Sư cô cùng Thiền sư đã thành lập ngôi trường này để huấn luyện hàng ngàn tình nguyện viên đi vào các vùng chiến sự để giúp dân nghèo, xây dựng trường học và trạm xá.
Cứu trợ nhân đạo: Sư cô nổi tiếng với các hoạt động cứu trợ thuyền nhân trong thập niên 70-80, bí mật gửi thuốc men và thực phẩm cho những người bị nạn, thể hiện đúng tinh thần “Hiểu và Thương” mà Làng Mai truyền dạy.

2. “Cỗ máy” vận hành Làng Mai và các trung tâm quốc tế

Sư cô Chân Không đóng vai trò là nhà quản lý, người tổ chức và hậu cần tối cao của Làng Mai:

Xây dựng cơ sở: Từ những ngày đầu khó khăn tại Pháp (nơi chỉ có vài gốc mận và những ngôi nhà cũ nát), Sư cô là người trực tiếp lo liệu việc mua đất, sửa nhà, và thiết lập kỷ luật sinh hoạt cho Tăng thân.
Quản trị Tăng thân: Sư cô giữ vai trò “Chị cả”, chăm sóc đời sống vật chất và tinh thần cho hàng ngàn tu sĩ và thiền sinh trên khắp thế giới. Thiền sư Thích Nhất Hạnh từng nói rằng nếu không có Sư cô Chân Không, Làng Mai khó có thể hình thành và phát triển vững mạnh như ngày nay.

3. Thư ký và cộng sự tâm đắc của Thiền sư

Sư cô là người trực tiếp hỗ trợ Thiền sư trong mọi hoạt động đối ngoại và hoằng pháp:

Biên tập và xuất bản: Sư cô hỗ trợ việc dịch thuật, biên soạn nhiều tác phẩm của Thiền sư ra các ngôn ngữ khác nhau.
Sứ giả hòa bình: Trong suốt thời gian Thiền sư bị lưu vong, Sư cô luôn sát cánh trong các chuyến vận động hòa bình tại Mỹ và châu Âu, giúp kết nối tư tưởng của Làng Mai với cộng đồng quốc tế.

4. Biểu tượng của sự kiên trì và khiêm cung

Dù có đóng góp khổng lồ, Sư cô Chân Không luôn giữ mình trong vai trò một người phục vụ. Sư cô là minh chứng sống cho việc tu tập không phải là trốn chạy cuộc đời, mà là đem sự bình an vào trong các hoạt động xã hội khốc liệt nhất.

“Hạnh nguyện của tôi không phải là trở thành một vị thầy nổi tiếng, mà là làm một người làm vườn thầm lặng, chăm sóc cho những hạt giống hòa bình mà Thầy (Thích Nhất Hạnh) đã gieo trồng.” — Sư cô Chân Không

Tóm lại: Nếu Thiền sư Thích Nhất Hạnh là “linh hồn” và là người vạch ra con đường, thì Sư cô Chân Không chính là người đã xây dựng nên con đường đó và dẫn dắt mọi người bước đi. Sự nghiệp của hai người hòa quyện đến mức khó có thể tách rời khi nói về lịch sử của Phật giáo hiện đại.